Όπως όλοι οι μύθοι, η ιστορία αυτή περιέχει μια διδασκαλία. Πώς βλέπουμε τον μύθο; Περί τίνος πρόκειται; Όπως ένα κόαν, έχει πολλές όψεις.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Ο μύθος μου δείχνει ότι η ζωή είναι ένας κύκλος. Υπάρχει αρχή, μέση, και τέλος, και έπειτα πάλι το ίδιο.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Μου θυμίζει την πρακτική του γυαλίσματος του καθρέφτη, που πρέπει να γίνεται συνεχώς. Είναι κάτι που πρέπει να κάνουμε μέχρις ότου παραιτηθούμε και απλά ζούμε στο παρών.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Η τιμωρία του Σίσυφου είναι φρικτή μόνον αν ο ίδιος προσβλέπει στο τέλος της.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Ο μύθος μου θυμίζει την ψυχαναγκαστική δράση, όταν παγιδεύομαι σε επαναλαμβανόμενους κύκλους σκέψης και συμπεριφοράς.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Ο Σίσυφος μοιάζει με κάποιον που παλεύει με τη ζωή και τα βάρη της, προσπαθώντας να απαλλαγεί από αυτά.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Η ιστορία μοιάζει με την πρακτική μας. Αν ζούμε κάθε στιγμή χωρίς να σκεφτόμαστε έναν στόχο ή το να φτάσουμε κάπου ή να πετύχουμε κάτι, τότε απλά ζούμε. Κάνουμε αυτό που πρέπει να γίνει: σπρώχνουμε, ο βράχος πέφτει πίσω, έπειτα ξανασπρώχνουμε.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Νομίζω ότι η ιστορία του Σίσυφου αντιπροσωπεύει την ιδέα ότι δεν υπάρχει ελπίδα.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Η φύση του νου μου είναι να μην ικανοποιείται με τα επιτεύγματα μου, και να ενδιαφέρεται περισσότερο να βρεθεί κάπου αλλού. Μόλις πραγματοποιήσω κάτι, αυτό δεν σημαίνει και πολλά για μένα.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Ο Σίσυφος είναι αυτό που είμαι. Είμαστε όλοι μας σαν τον Σίσυφο, όταν προσπαθούμε να κάνουμε κάτι με τη ζωή μας και όταν λέμε «δεν μπορώ». Ο ίδιος ο βράχος είναι αυτό το «δεν μπορώ».

JOKO: Ένα ερώτημα που θα ήθελα να θέσω είναι, τι σημαίνει να κάνω κακό; Έχει ενδιαφέρον ότι κάποιος έκρινε ότι ο Σίσυφος έκανε κάτι κακό, και έτσι καταδικάστηκε σε ένα ειδικό μέρος που λέγεται Άδης. Αν όμως αφήσουμε τέτοιου είδους ερωτήματα στην άκρη και δούμε ότι υπάρχει μόνο η παρούσα στιγμή, τότε το σπρώξιμο του βράχου μέχρι την κορυφή του λόφου και στη συνέχεια το κατρακύλισμα του, είναι με κάποιο τρόπο το ίδιο πράγμα. Η συνηθισμένη ερμηνεία μας είναι ότι η υποχρέωση του Σίσυφου είναι δύσκολη και δυσάρεστη. Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει δεν είναι παρά απλά το σπρώξιμο του βράχου και έπειτα η θέα του να κυλάει πάλι πίσω, στιγμή τη στιγμή. Όπως ο Σίσυφος, όλοι μας κάνουμε απλά αυτό που κάνουμε στιγμή τη στιγμή. Όμως, σ’ αυτή τη δραστηριότητα προσθέτουμε κρίσεις και ιδέες. Η κόλαση δεν βρίσκεται στο σπρώξιμο του βράχου, αλλά στη σκέψη γι’ αυτό, στη δημιουργία ιδεών ελπίδας και απογοήτευσης, στον προβληματισμό μας αν τελικά θα καταφέρουμε να τον στερεώσουμε στην κορυφή. «Έχω εργαστεί τόσο σκληρά! Ίσως αυτή τη φορά ο βράχος παραμείνει εκεί πάνω.»
Οι προσπάθειες μας έχουν ως αποτέλεσμα να συμβούν κάποια πράγματα, και κάνοντας τα να συμβούν προχωρούμε στην επόμενη στιγμή. Ίσως ο βράχος να παραμείνει στην κορυφή για λίγο, ίσως όχι. Κανένα από τα δύο δεν είναι από μόνο του καλό ή κακό. Το βάρος του βράχου είναι η σκέψη ότι η ζωή μας είναι μια πάλη, ότι θα έπρεπε να είναι διαφορετική απ’ ότι είναι. Όταν κρίνουμε το βάρος μας ως δυσάρεστο, ψάχνουμε τρόπους για να το αποφύγουμε. Ίσως κάποιος μεθάει για να ξεχάσει το σπρώξιμο του βράχου. Κάποιος άλλος χειρίζεται τους ανθρώπους για να τον βοηθήσουν στο σπρώξιμο. Συχνά προσπαθούμε να μεταθέσουμε το βάρος σε κάποιον άλλον ώστε να αποφύγουμε την εργασία.

Ποια θα ήταν η φωτισμένη κατάσταση για τον Βασιλιά Σίσυφο; Εάν έσπρωχνε τον βράχο για μερικές χιλιάδες χρόνια, τι θα συνειδητοποιούσε τελικά;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Να είναι ένα με το σπρώξιμο κάθε στιγμή.

JOKO: Απλά να σπρώχνει τον βράχο και να εγκαταλείψει την ελπίδα ότι η ζωή του θα γίνει κάτι άλλο απ’ αυτό που είναι. Οι περισσότεροι από εμάς φαντάζονται ότι η φωτισμένη κατάσταση είναι κάτι πολύ καλύτερο από το σπρώξιμο ενός βράχου! Έχετε ποτέ ξυπνήσει το πρωί γκρινιάζοντας, «Δεν θέλω καν να σκεφτώ τα πράγματα που έχω να κάνω σήμερα»; Όμως η ζωή είναι έτσι όπως είναι. Και η πρακτική μας δεν έχει να κάνει με μια ευχάριστη ζωή, παρ’ όλο που κάτι τέτοιο αποτελεί μια πολύ ανθρώπινη ελπίδα. Σε όλους μας αρέσουν τα πράγματα που μας κάνουν να αισθανόμαστε ευχάριστα. Μας αρέσουν ιδιαίτερα οι σύντροφοι που μας κάνουν να νοιώθουμε όμορφα. Αν ο σύντροφος μας δεν μας κάνει να νοιώθουμε όμορφα, θεωρούμε ότι τα πράγματα θα πρέπει να αλλάξουν, ότι αυτός ή αυτή θα πρέπει να αλλαχτεί! Επειδή είμαστε άνθρωποι, νομίζουμε ότι το να νοιώθουμε όμορφα αποτελεί τον σκοπό της ζωής. Αν όμως απλά σπρώχνουμε το βράχο μας και ασκούμαστε στην επίγνωση του τι συμβαίνει μέσα μας καθώς σπρώχνουμε, σιγά-σιγά μετασχηματιζόμαστε. Τι σημαίνει ότι μετασχηματιζόμαστε;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Σημαίνει περισσότερη αποδοχή, λιγότερη κριτική, περισσότερη χαλάρωση μέσ’ τη ζωή, περισσότερο άνοιγμα απέναντι στη ζωή.

JOKO: Άνοιγμα στη ζωή και αποδοχή δεν είναι οι απόλυτα κατάλληλες λέξεις, παρ’ ότι είναι αρκετά δύσκολο να βρούμε τις απόλυτα σωστές.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Η Φώτιση έχει σχέση με το να φτάσουμε στο μηδέν, στη «μη-θέση».

JOKO: Τι όμως σημαίνει «μη-θέση» για μια ανθρώπινη ύπαρξη; Τι είναι αυτή η «μη-θέση»;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Είναι η παρούσα στιγμή.

JOKO: Ναι, αλλά πώς την ζούμε; Ας υποθέσουμε ότι σηκώνομαι το πρωί με πονοκέφαλο έχοντας μπροστά μου μια πολύ απαιτητική ημέρα. Όλοι μας έχουμε τέτοιες ημέρες. Τι σημαίνει «να είμαι ένα μηδενικό» σ’ αυτή την περίπτωση;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Σημαίνει απλά να είμαι εδώ με όλα τα συναισθήματα και όλες τις σκέψεις μου, απλά να είμαι εδώ χωρίς να προσθέτω τίποτα  σ’ αυτό που πραγματικά υπάρχει.

JOKO: Ναι, και αν ακόμη προσθέτουμε κάτι, αυτό είναι μέρος του όλου πακέτου, μέρος της ζωής όπως παρουσιάζεται την παρούσα στιγμή. Μέρος του πακέτου είναι το, «Δεν θέλω να το κάνω σήμερα». Όταν αναγνωρίζω ότι αυτή η σκέψη είναι παρούσα, τότε απλά σπρώχνω τον βράχο μου. Περνάω τη δύσκολη ημέρα και πηγαίνω για ύπνο, και τι έχω να κάνω την επόμενη ημέρα; Κατά κάποιο τρόπο ο βράχος κύλησε κάτω όσο κοιμόμουνα, κι έτσι βρίσκομαι στο ίδιο σημείο: σπρώξιμο, σπρώξιμο, σπρώξιμο. «Το μισώ αυτό … ναι, ξέρω ότι το μισώ. Μακάρι να υπήρχε κάποιος τρόπος να το αποφύγω, αλλά δεν υπάρχει, ή τουλάχιστον δεν βλέπω κάποιο τρόπο διαφυγής αυτή τη στιγμή.» Είναι τέλειο έτσι όπως είναι.

Όταν ζούμε αληθινά κάθε στιγμή, τι συμβαίνει με το βάρος της ζωής; Τι συμβαίνει με τον βράχο μας; Αν είμαστε ολοκληρωτικά αυτό που είμαστε, κάθε στιγμή, αρχίζουμε να βιώνουμε τη ζωή ως χαρά. Εκείνο που στέκεται ανάμεσα σε εμάς και σε μια ζωή γεμάτη χαρά είναι οι σκέψεις μας, οι ιδέες μας, οι προσδοκίες μας, οι ελπίδες και οι φόβοι μας. Δεν είναι απαραίτητο να θέλουμε με όλη μας την καρδιά να σπρώξουμε τον βράχο. Μπορεί να μην το θέλουμε, και ωστόσο αναγνωρίζουμε αυτή την απροθυμία και απλά την νοιώθουμε. Η απροθυμία είναι μια χαρά. Ένα σημαντικό μέρος κάθε σοβαρής πρακτικής είναι το «Δεν θέλω να το κάνω». Και δεν το κάνουμε. Όταν όμως η απροθυμία μας ξεπέφτει σε προσπάθειες διαφυγής, πρόκειται για άλλο θέμα. «Λοιπόν, ας φάω ακόμη ένα κομμάτι κέικ σοκολάτα. Νομίζω ότι έχει μείνει ένα». «Ας τηλεφωνήσω στους φίλους μου να κουβεντιάσουμε για το πόσο χάλια είναι τα πράγματα». «Ας κρυφτώ σε μια γωνιά ώστε να μπορέσω να σκεφτώ πόσο άσχημη είναι η ζωή μου και να νοιώσω αυτολύπηση». Ποιοι είναι άλλοι τρόποι διαφυγής;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Να απασχολούμαι υπερβολικά και εξαντλούμαι τελείως.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Να αναβάλω επανειλημμένα.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Να κάνω σχέδια και να τα ξανακάνω πάλι και πάλι.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Ο δικός μου τρόπος είναι να πέφτω προσωρινά άρρωστος.

JOKO: Ναι, συχνά το κάνουμε αυτό: κρυολογούμε, στραμπουλίζουμε τον αστράγαλο μας, συναχωνόμαστε.

Όταν ονοματίζουμε τις σκέψεις μας, αποκτούμε επίγνωση για το πώς διαφεύγουμε. Αρχίζουμε να βλέπουμε τους χίλιους και έναν τρόπους με τους οποίους προσπαθούμε να αποφύγουμε να ζήσουμε την παρούσα στιγμή, να σπρώξουμε τον βράχο μας. Από τη στιγμή που σηκωνόμαστε το πρωί μέχρι την ώρα που πηγαίνουμε για ύπνο το βράδυ, κάτι κάνουμε: όλη την ημέρα σπρώχνουμε τον βράχο μας. Αιτία της δυστυχίας μας είναι η αποδοκιμασία αυτού που κάνουμε. Μπορεί να θεωρούμε τον εαυτό μας θύμα: «Είναι ο τρόπος που με μεταχειρίζονται». «Εργάζομαι με κάποιον που δεν είναι δίκαιος μαζί μου». «Δεν μπορώ να υπερασπιστώ τον εαυτό μου».

Η πρακτική μας συνίσταται στο να βλέπουμε ότι απλά σπρώχνουμε, στο να αντιλαμβανόμαστε αυτό το βασικό γεγονός. Δεν υπάρχει κανείς που να το κάνει αυτό συνεχώς, ούτε εγώ. Όμως, παρατηρώ ότι οι άνθρωποι που έχουν ασκηθεί για κάποιο διάστημα αρχίζουν να έχουν μια αίσθηση χιούμορ για το βάρος τους. Στο κάτω-κάτω, η σκέψη ότι η ζωή είναι ένα βάρος δεν είναι παρά μια σκέψη. Κάνουμε απλά αυτό που κάνουμε, στιγμή τη στιγμή. Το μέτρο της γόνιμης πρακτικής είναι ότι νοιώθουμε τη ζωή λιγότερο ως βάρος και περισσότερο ως χαρά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει λύπη, αλλά ότι η βίωση της λύπης είναι ακριβώς η χαρά. Αν δεν διαπιστώνουμε με τον καιρό να συμβαίνει μια τέτοια αλλαγή, τότε δεν έχουμε κατανοήσει τι ακριβώς είναι η πρακτική. Η αλλαγή αυτή αποτελεί ένα πολύ αξιόπιστο βαρόμετρο.

Τα βάρη κάνουν πάντοτε την εμφάνιση τους στη ζωή μας. Για παράδειγμα, αν υποθέσουμε ότι πρέπει να περάσω λίγο χρόνο με κάποιον που δεν συμπαθώ, αυτό γίνεται αισθητό σαν βάρος. Ή αν έχω μπροστά μου μια δύσκολη εβδομάδα και αυτό με αποθαρρύνει. Ή αν η τάξη στην οποία διδάσκω αυτό το εξάμηνο περιέχει πολλούς αδιάβαστους μαθητές. Το μεγάλωμα των παιδιών μπορεί να γίνεται αισθητό σαν βάρος. Η αρρώστια, τα ατυχήματα, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε μπορούν να γίνουν αισθητές σαν βάρη. Δεν μπορούμε να ζούμε ως ανθρώπινες υπάρξεις χωρίς να αντιμετωπίζουμε δυσκολίες, τις οποίες αποφασίζουμε να αποκαλούμε «βάρη». Τότε η ζωή γίνεται πάρα πολύ βαριά.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Μου ήρθε στο μυαλό μια έννοια της ψυχολογίας σχετικά με «το προσφιλές βάρος».

JOKO: Ναι, παρ’ ότι «το προσφιλές βάρος» δεν μπορεί να παραμείνει μόνο στο κεφάλι μας. Πρέπει να μετασχηματιστεί σ’ αυτό που είμαστε. Υπάρχουν πολλές ωραίες έννοιες και ιδέες, αν όμως δεν γίνουν αυτό που είμαστε, μπορεί να καταστούν τα πιο ανυπόφορα βάρη. Το να καταλαβαίνουμε κάτι διανοητικά δεν φτάνει. Μερικές φορές είναι χειρότερα απ’ το να μην καταλαβαίνουμε καθόλου.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Έχω πρόβλημα με την σκέψη ότι σπρώχνουμε πάντοτε τον βράχο μας προς την κορυφή του λόφου. Ίσως γιατί αυτόν τον καιρό όλα μοιάζουν να πάνε όπως τα θέλω.

JOKO: Αυτό μπορεί να συμβεί. Μερικές φορές τα πράγματα πηγαίνουν όπως τα θέλουμε. Μπορεί να βρισκόμαστε μέσα σε μια υπέροχη νέα σχέση. Ένα καινούργιο επάγγελμα είναι πάντοτε συναρπαστικό. Όμως, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να πάνε τα πράγματα όπως τα θέλουμε και στην αληθινή χαρά. Ας υποθέσουμε ότι βρισκόμαστε μέσα σε μια απ’ αυτές τις ωραίες περιόδους, όπως όταν έχουμε μια καλή σχέση ή μια καλή δουλειά, και είναι όλα υπέροχα. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτό το ωραίο συναίσθημα, το οποίο βασίζεται στις περιστάσεις, και στη χαρά; Πώς μπορούμε να ξέρουμε;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Φοβόμαστε ότι θα τελειώσει.

JOKO: Και πώς εκδηλώνεται αυτός ο φόβος;
ΜΑΘΗΤΗΣ: Με κάποια ένταση στο σώμα.

JOKO: Η ένταση στο σώμα θα είναι πάντοτε παρούσα όσο το ωραίο συναίσθημα δεν είναι παρά συνηθισμένη, εγωκεντρική ευχαρίστηση. Η χαρά δεν έχει ένταση μέσα της, γιατί η χαρά αποδέχεται τα πάντα ως έχουν. Μερικές φορές στο σπρώξιμο του βράχου μας μπορεί να διανύουμε μια ευχάριστη περίοδο. Πώς αποδέχεται η χαρά αυτό το ευχάριστο συναίσθημα;

ΜΑΘΗΤΗΣ: Απλά ως έχει.

JOKO: Ναι. Όταν βρισκόμαστε σε μια ευχάριστη περίοδο της ζωής μας θα πρέπει να την απολαύσουμε με κάθε τρόπο, αλλά και χωρίς να προσκολλούμαστε σ’ αυτή. Συνήθως τείνουμε να ανησυχούμε ότι θα τη χάσουμε και προσπαθούμε να την συγκρατήσουμε.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Ναι, παρατηρώ ότι όσο την ζω και την απολαμβάνω, είμαι μια χαρά. Όταν όμως σταματώ και σκέφτομαι, «Είναι υπέροχα», αρχίζω να ανησυχώ, «Πόσο πρόκειται να κρατήσει;»

JOKO: Κανείς μας δεν θα διάλεγε να γίνει σαν τον Σίσυφο. Ωστόσο, κατά κάποια έννοια, όλοι μας είμαστε σαν κι αυτόν.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Έχουμε βράχους μέσα στο κεφάλι μας.

JOKO: Ναι. Όταν τρέφουμε τον βράχο μέσα στο κεφάλι μας, ο βράχος της ζωής φαίνεται βαρύς. Στην αντίθετη περίπτωση η ζωή μας είναι απλά οτιδήποτε κάνουμε. Ο τρόπος για να γίνουμε πιο ικανοποιημένοι με το να ζούμε τη ζωή μας όπως έρχεται, με το να σηκώνουμε το βάρος κάθε ημέρα, είναι το να γίνουμε η ίδια η εμπειρία αυτού του σηκώματος, ξανά και ξανά. Αυτή είναι η εμπειρική γνώση, και η διανοητική κατανόηση μπορεί να προκύψει απ’ αυτή.

ΜΑΘΗΤΗΣ: Αν ήξερα ότι ο βράχος επρόκειτο να κυλήσει κάτω κάθε φορά, θα σκεφτόμουνα, «Ας δω πόσο γρήγορα μπορώ να τον ανεβάσω αυτήν την φορά. Ίσως μπορώ να βελτιώσω τον χρόνο». Θα το μετέτρεπα σε παιχνίδι, ή σε κάτι που έχει κάποιο νόημα μέσα στο μυαλό μου.

JOKO: Αν όμως αυτό συμβαίνει αιωνίως, ή έστω για τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής, τι θα συνέβαινε στο νόημα που δημιουργώ; Ένα τέτοιο δημιούργημα είναι καθαρά νοητικό, και αργά ή γρήγορα θα καταπέσει. Αυτό είναι και το πρόβλημα με την «θετική σκέψη» και τις αυτό-επιβεβαιώσεις: δεν μπορούμε να τις διατηρήσουμε για πάντα. Τέτοιες προσπάθειες δεν μπορούν ποτέ να αποτελέσουν τον δρόμο προς την ελευθερία. Στην πραγματικότητα, είμαστε ήδη ελεύθεροι. Ο Σίσυφος δεν ήταν φυλακισμένος στον Άδη, υφιστάμενος μια αιώνια τιμωρία. Ήταν ήδη ελεύθερος, γιατί έκανε απλά αυτό που έκανε.

Charlotte Joko Beck

Όταν οι μαθητές έρχονται να με δουν, ακούω το ένα παράπονο μετά το άλλο: σχετικά με το πρόγραμμα του sesshin*, σχετικά με το φαγητό, σχετικά με την εξυπηρέτηση, σχετικά με εμένα, σχετικά με όλα. Όμως, τα θέματα που μου φέρνουν οι άνθρωποι δεν είναι πιο σχετικά ή πιο σημαντικά από ένα «καθημερινό» συμβάν όπως το να κτυπήσω ένα μου δάκτυλο. Πώς τοποθετούμε τα μαξιλάρια μας; Πώς βουρτσίζουμε τα δόντια μας; Πώς σκουπίζουμε το πάτωμα, ή κόβουμε ένα καρότο; Νομίζουμε ότι είμαστε εδώ για να ασχοληθούμε με «πιο σημαντικά» θέματα, όπως τα προβλήματα με τον σύντροφό μας, τις δουλειές μας, την υγεία μας, και άλλα παρόμοια. Δεν θέλουμε να ασχοληθούμε με τα «μικρά» πράγματα, όπως τον τρόπο που κρατάμε τα ξυλάκια του φαγητού, ή το πού αφήνουμε το κουτάλι μας. Ωστόσο, αυτές οι μικρές πράξεις αποτελούν το υλικό της ζωής μας, λεπτό το λεπτό. Δεν πρόκειται για θέμα σπουδαιότητας, αλλά για θέμα προσοχής, συνειδητότητας. Γιατί; Γιατί κάθε στιγμή της ζωής είναι από μόνη της απόλυτη. Είναι το μόνο που υπάρχει. Δεν υπάρχει τίποτα πέρα από την παρούσα στιγμή. Δεν υπάρχει παρελθόν, δεν υπάρχει μέλλον, παρά μόνο το τώρα. Συνεπώς, όταν δεν προσέχουμε το κάθε μικρό τώρα, χάνουμε το όλο πράγμα. Και το περιεχόμενο του κάθε τώρα μπορεί να είναι οτιδήποτε. Μπορεί να είναι η σωστή τοποθέτηση του zafu**, το κόψιμο ενός κρεμμυδιού, ή η επίσκεψη σε κάποιον που δεν συμπαθούμε. Δεν έχει σημασία ποιο είναι το περιεχόμενο της κάθε στιγμής. Κάθε στιγμή είναι απόλυτη. Είναι το μόνο που υπάρχει, και το μόνο που θα υπάρχει πάντα. Αν μπορούσαμε να προσέχουμε αληθινά, δεν θα βρισκόμασταν ποτέ σε κατάσταση αναστάτωσης. Αν είμαστε αναστατωμένοι, είναι αξιωματικά δεδομένο ότι δεν προσέχουμε. Αν δεν χάνουμε μόνο μια στιγμή, αλλά τη μια στιγμή μετά την άλλη, τότε έχουμε σοβαρό πρόβλημα.

Ας υποθέσουμε ότι είμαι καταδικασμένη σε αποκεφαλισμό στην γκιλοτίνα. Ανεβαίνω τα σκαλοπάτια της πλατφόρμας. Μπορώ να διατηρήσω την επίγνωση της στιγμής; Μπορώ να προσέξω το κάθε βήμα μου, βήμα – βήμα; Μπορώ να βάλω το κεφάλι μου στη γκιλοτίνα προσεκτικά ώστε να βοηθήσω τον εκτελεστή στη δουλειά του; Αν είμαι σε θέση να ζήσω και να πεθάνω μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα.

Τα προβλήματα μας εμφανίζονται όταν υποτάσσουμε την παρούσα στιγμή σε κάτι άλλο, τις εγω-κεντρικές μας σκέψεις: όχι η παρούσα στιγμή, αλλά τι εγώ θέλω. Ασταμάτητα όλη την ημέρα, φέρνουμε στο παρόν τις προσωπικές μας προτεραιότητες. Το κλειδί της άσκησης είναι να κλείσουμε αυτά τα κενά, να μειώσουμε τον χρόνο που σπαταλάμε αφηρημένοι, παγιδευμένοι στα εγω-κεντρικά μας όνειρα.

Ωστόσο, κάνουμε λάθος αν νομίζουμε ότι η λύση βρίσκεται στο ότι εγώ προσέχω. Ούτε στο «εγώ σκουπίζω το πάτωμα», «εγώ κόβω το κρεμμύδι», «εγώ οδηγώ το αυτοκίνητο». Παρ’ ότι μια τέτοια άσκηση είναι εντάξει στα πρώτα στάδια, διατηρεί την εγω-κεντρική σκέψη μέσω της χρήσης του «εγώ» για τον καθορισμό εκείνου που βιώνει την εμπειρία. Ένας καλύτερος τρόπος είναι της απλής επίγνωσης: απλό βίωμα, βίωμα, βίωμα. Στην απλή επίγνωση δεν υπάρχει κενό, δεν υπάρχει χώρος για την εμφάνιση εγω-κεντρικών σκέψεων. Όταν οι εγω-κεντρικές σκέψεις έρχονται στην επιφάνεια, έχουμε χάσει το πλοίο, έχουμε δημιουργήσει ένα χάσμα. Το χάσμα αυτό είναι ο χώρος όπου γεννιούνται όλα τα προβλήματα και οι ανησυχίες που μας ταλαιπωρούν.

Κάθε φορά που έχουμε κάποιο παράπονο για τη ζωή μας, βρισκόμαστε μέσα σε χάσμα. Στην άσκηση της επίγνωσης, παρατηρούμε τις σκέψεις μας και το σφίξιμο στο σώμα μας επιστρέφοντας με όλη αυτή την πληροφορία στην παρούσα στιγμή. Πρόκειται για τη δυσκολότερη άσκηση που υπάρχει. Αν δεν καταφέρουμε να ξεφύγουμε πλήρως από το δεδομένο σκηνικό, παραμένουμε βυθισμένοι στις μικρές μας ανησυχίες. Στο κάτω-κάτω, οι ανησυχίες μας μάς καθιστούν το επίκεντρο των εξελίξεων, ή έτσι νομίζουμε. Το αποτράβηγμα από τις εγω-κεντρικές μας σκέψεις μοιάζει με βάδισμα μέσα σε σιρόπι: τα πόδια μας βγαίνουν απ’ το σιρόπι με δυσκολία για να ξανακολλήσουν αμέσως μετά. Μπορούμε να ελευθερωθούμε σιγά-σιγά. Αν όμως νομίζουμε ότι είναι εύκολο, είμαστε γελασμένοι.

Κάθε φορά που είμαστε αναστατωμένοι, βρισκόμαστε μέσα στο χάσμα. Τα εγω-κεντρικά μας συναισθήματα, οι απαιτήσεις μας απ’ τη ζωή, κυριαρχούν. Ωστόσο, τα συναισθήματα της στιγμής δεν είναι πιο σημαντικά απ’ το να βάλουμε την καρέκλα πίσω στο τραπέζι, ή απ’ το να βάλουμε το μαξιλάρι στη θέση του.

Τα περισσότερα συναισθήματα δεν γεννιούνται από την ίδια τη στιγμή (όπως όταν βλέπουμε ένα παιδάκι να το παρασέρνει ένα αυτοκίνητο), αλλά από τις εγω-κεντρικές μας απαιτήσεις σχετικά με το πώς θέλουμε να είναι η ζωή. Παρ’ ότι δεν είναι κακό να έχουμε τέτοια συναισθήματα, μέσα από την άσκηση μαθαίνουμε ότι δεν έχουν ιδιαίτερη αξία. Για παράδειγμα, το να τακτοποιήσω το γραφείο μου είναι το ίδιο σημαντικό με το να αισθάνομαι στερημένος ή μόνος. Αν μπορούμε να βιώσουμε το αίσθημα της μοναξιάς και να δούμε τις σκέψεις που το συντροφεύουν, τότε μπορούμε να βγούμε από το χάσμα. Η άσκηση είναι ακριβώς αυτή η κίνηση, ξανά και ξανά. Αν θυμηθούμε κάτι που έγινε πριν έξι μήνες και η ανάμνηση αυτή προκαλέσει αισθήματα αναστάτωσης, αυτό που έχουμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε προσεκτικά αυτά τα αισθήματα, τίποτα περισσότερο. Παρ’ ότι αυτό ακούγεται αρκετά ψυχρό, είναι απαραίτητο προκειμένου να είμαστε ένα γνήσια ζεστό και συμπονετικό άτομο. Αν πιάσουμε τον εαυτό μας να σκέφτεται ότι τα συναισθήματα μας είναι πιο σημαντικά απ’ το τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή, θα πρέπει να προσέξουμε απλά αυτή τη σκέψη. Το σκούπισμα του διαδρόμου είναι η πραγματικότητα. Τα συναισθήματα μας είναι δικό μας δημιούργημα, σαν έναν ιστό μέσα στον οποίο πιανόμαστε εμείς οι ίδιοι. Η όλη διαδικασία στην οποία υποβαλλόμαστε είναι εκπληκτική. Κατά κάποιο τρόπο είμαστε όλοι τρελοί.

Όταν βλέπω τις σκέψεις μου και προσέχω τις σωματικές μου αισθήσεις, όταν αναγνωρίζω την έλλειψη διάθεσης να δουλέψω μαζί τους και στη συνέχεια επιστρέφω για να τελειώσω την επιστολή που γράφω, τότε έχω μετακινηθεί από το χάσμα στην επίγνωση και τη συνειδητότητα. Αν επιμείνουμε αληθινά, μέρα τη μέρα , βρίσκουμε σταδιακά την έξοδο από τα χάλια της προσωπικής μας ζωής. Το κλειδί είναι η προσοχή, η προσοχή, η προσοχή.

Η άσκηση είναι το ίδιο αναγκαία και για μένα. Ας υποθέσουμε ότι ενώ περιμένω ότι η κόρη μου θα με επισκεφτεί τα Χριστούγεννα, τηλεφωνεί για να μου πει ότι δεν θα έρθει. Η άσκηση με βοηθάει να συνεχίσω να την αγαπάω, απ’ το να θυμώσω μαζί της γιατί δεν κάνει αυτό που θέλω. Με την άσκηση, μπορώ να την αγαπάω πιο ολοκληρωμένα. Χωρίς την άσκηση, θα είμαι απλά μια μοναχική, γεμάτη θυμό ηλικιωμένη γυναίκα. Κατά μία έννοια, η αγάπη είναι απλά προσοχή, επίγνωση. Όταν διατηρώ την επίγνωση μου, μπορώ να διδάξω καλά, το οποίο αποτελεί μια μορφή αγάπης. Μπορώ να έχω λιγότερες απαιτήσεις από τους άλλους, και να τους εξυπηρετώ καλύτερα. Όταν θα ξαναδώ την κόρη μου, δεν θα έχω κρατημένη δυσαρέσκεια, και θα είμαι σε θέση να την δω με μια ολόφρεσκη ματιά. Κατά συνέπεια, η προτεραιότητα βρίσκεται στο εδώ και τώρα. Στην πραγματικότητα, υπάρχει μονάχα μία προτεραιότητα, και αυτή είναι η προσοχή στην παρούσα στιγμή, όποιο κι αν είναι το περιεχόμενο της. Προσοχή σημαίνει προσοχή.

Charlotte Joko Beck

*sesshin: περίοδος εντατικής άσκησης στον καθιστό διαλογισμό (ζαζέν) και στο διαλογιστικό βάδισμα (κιν-χιν).
**zafu: γιαπωνέζικα στρογγυλά μαξιλάρια διαλογισμού.

Όταν ένας δάσκαλος ρωτήθηκε για τους λόγους που οι άνθρωποι ασκούνται στο Ζεν, απάντησε: “Οι περισσότεροι που έρχονται εδώ είναι μαθητές που απλά νοιώθουν αναστάτωση. Επιθυμούν hara (κυριολεκτικά σημαίνει “κοιλιά” και υπονοεί την αταραξία). Υπάρχουν επίσης νευρωτικοί που έρχονται συνοδευόμενοι από συγγενείς τους και άλλοι πιο ηλικιωμένοι που νοιώθουν μέσα τους για κάποιο λόγο μπερδεμένοι. Μερικοί έρχονται απλά για την ηρεμία, άλλοι, όπως για παράδειγμα καθηγητές πανεπιστημίου γιατί δεν βρίσκουν αυτό που ψάχνουν σε άλλες θρησκείες”.

Το Ζεν δίνει έμφαση στη βιωματική πλευρά της άσκησης και όχι στη θεωρία. Ο D.T. Suzuki το θέτει ως εξής: “Όσο κι αν μπορούμε να μιλήσουμε για το νερό και να το περιγράψουμε με λεπτομέρεια, αυτό δεν το κάνει αληθινό νερό. Το ίδιο με τη φωτιά. Μιλώντας απλά γι’ αυτή δεν θα κάνει το στόμα μας να κάψει. Το να γνωρίσουμε τι σημαίνουν ισοδυναμεί με την εμπειρία της ζωντανής πραγματικότητάς τους. Ένα βιβλίο μαγειρικής δεν θα ικανοποιήσει την πείνα μας. Για να ικανοποιηθούμε θα πρέπει να έχουμε αληθινή τροφή. Όσο δεν προχωράμε πέρα από την απλή συζήτηση δεν είμαστε αληθινοί γνώστες”.

Οι τεχνικές του Ζεν είναι μάλλον εύκολο να μαθευτούν, χρειάζονται όμως συστηματική εξάσκηση προκειμένου να δώσουν την βιωματική κατανόηση και τα επιθυμητά αποτελέσματα. Το Ζαζέν (το διαλογιστικό κάθισμα) αποτελεί την ουσιαστική άσκηση για τη βίωση του Ζεν. Στην θεραπευτική όψη του Ζεν ο ασκούμενος αποβλέπει στην ανάπτυξη της συγκέντρωσης και της ψυχικής δύναμης, στη σταθερότητα του χαρακτήρα και τη βελτίωση της υγείας. Παράλληλα διευρύνεται η κατανόηση των ψυχολογικών μηχανισμών που ορίζουν τη στάση του απέναντι στη ζωή και τις καταστάσεις της καθημερινότητας. Στο αποκορύφωμά της η εξάσκηση στο Ζεν μπορεί να προσφέρει τη συνειδητοποίηση του Αληθινού Εαυτού, η οποία αποτελεί και την υπέρτατη θεραπεία για κάθε ανθρώπινη ύπαρξη.

Το Ζεν το οποίο στερείται Βουδιστικό θρησκευτικό πλαίσιο λέγεται Bonpu Zεν ή το Ζεν του “συνηθισμένου ανθρώπου της καθημερινής ζωής”, ο οποίος θέλει να βελτιώσει την υγεία του, να αποκτήσει εσωτερική γαλήνη, να καλλιεργήσει και να γνωρίσει τον εαυτό του. Είναι ένα “γυμνό” Ζεν χωρίς τις διδασκαλίες και τα τυπικά που συναντά κανείς στο παραδοσιακό Βουδιστικό Ζεν, εστιασμένο αποκλειστικά στην πρακτική του Ζαζέν και την καλλιέργεια της παρατήρησης και της προσοχής καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Η μη-δράση της διαδικασίας της παρατήρησης είναι συμβατή με αρκετές θεραπευτικές μεθόδους, τόσο κατευθυντικές όσο και μη κατευθυντικές. Δεν πρόκειται για μια παθητική στάση, αλλά μάλλον για μια ενεργητική επιθυμία να συναντήσουμε και να διερευνήσουμε την αισθητή εμπειρία με έναν αμερόληπτο και εντελώς ανοικτό τρόπο.

Στην Τέχνη της Ροής περιγράφουμε την όλη διαδικασία μέσα από τα παρακάτω στάδια. Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να υπάρχει μια επιθυμία για έρευνα, να κοιτάξουμε άμεσα την αισθητή εμπειρία μας και να δούμε τι υπάρχει εκεί. Στη συνέχεια μπορούμε να αρχίσουμε να αναγνωρίζουμε τι συμβαίνει μέσα μας: “Ναι, αυτό είναι που βιώνω αυτή τη στιγμή. Νοιώθω απειλή … πόνο … θυμό”. Η αναγνώριση περιλαμβάνει τον ονοματισμό αυτού που συμβαίνει, το να δούμε πώς το νοιώθουμε στο σώμα, και το να το προσκαλέσουμε πιο δυνατά στην επίγνωσή μας. Αφού αναγνωρίσουμε τι υπάρχει εκεί, γίνεται δυνατό να το συναντήσουμε πληρέστερα επιτρέποντάς το να είναι εκεί έτσι όπως είναι.

Αυτό δεν σημαίνει να χαθούμε μέσα σε συναισθήματα ή να τα εκφράσουμε με δυναμικό τρόπο. Σημαίνει να δώσουμε στην εμπειρία μας χώρο και να της επιτρέψουμε να υπάρχει έτσι όπως είναι, βάζοντας στην άκρη κάθε τάση για έλεγχο ή κριτική της. Αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι ή να ταυτιστούμε με το συναίσθημα (”αυτός ο φόβος είμαι εγώ”) ή να του αντισταθούμε (”αυτός ο φόβος δεν είμαι εγώ”). Αφού επιτρέψουμε στην εμπειρία μας να είναι όπως είναι, μπορούμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να ανοιχτεί σ’ αυτή ακόμη περισσότερο, μη διατηρώντας πια κάποια απόσταση ανάμεσα σ’ εκείνη και σ’ εμάς.

Πρόκειται για ένα πλήρες άνοιγμα στην αισθητή εμπειρία μας, γινόμενοι ένα μαζί της χωρίς καμιά προσπάθεια να βρούμε κάποιο νόημα μέσα της, ή να την επηρεάσουμε με οποιοδήποτε τρόπο. Αυτό που είναι σημαντικό στο σημείο αυτό δεν είναι τόσο πολύ το τι νοιώθουμε, αλλά η πράξη του ανοίγματός μας σ’ αυτό.

Όταν η εστίαση της επίγνωσής μας μετακινείται από ένα συναίσθημα - όπως ένα αντικείμενο ευχαρίστησης ή πόνου, αρέσκειας ή απαρέσκειας, αποδοχής ή απόρριψης - στην κατάστασης παρατήρησής του, αυτό μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε τη σοφία που κρύβεται μέσα του, καθώς μετακινούμαστε από το βασίλειο της προσωπικότητας στον ευρύτερο χώρο της ύπαρξης. Μέσα από την παρατήρηση του θυμού μπορεί να γεννηθεί η δύναμη, μέσα από την παρατήρηση της λύπης, η συμπόνια, μέσα από την παρατήρηση του φόβου, το κουράγιο, μέσα από την παρατήρηση της κενότητας, η ειρήνη.

Συνοψίζοντας, η διαλογιστική προσέγγιση στην ψυχολογική εργασία διαφέρει από τη συμβατική θεραπεία στο ότι ασχολείται με την αποκατάσταση της παρουσίας της ύπαρξης - η οποία πετυχαίνεται με το άμεσο άνοιγμα στην εμπειρία - και όχι με την επίλυση προβλημάτων.

Εξάσκηση στο ΖΕΝ της Καθημερινής Ζωής

Στα πλαίσια της Τέχνης της Ροής, η εξάσκηση στο Διαλογισμό ΖΕΝ συνδυάζεται με την εξάσκηση στο ΖΕΝ της Καθημερινής Ζωής. Η εξάσκηση αυτή γίνεται μέσα από συγκεκριμένες ασκήσεις παρατήρησης και προσοχής, οι οποίες περιλαμβάνουν τη φυσική διάσταση - αισθήσεις, σώμα -, την ενεργειακή διάσταση - συναισθήματα - και τη νοητική διάσταση - σκέψεις, νοητικά ψυχολογικά σχήματα. Οι ασκήσεις γίνονται σε εβδομαδιαία βάση και μοιράζονται σε επίπεδα με αυξανόμενο βαθμό δυσκολίας.

· Ήσυχο κάθισμα – διαλογισμό
· Ομιλία του Eckhart Tolle από DVD ή CD (στα αγγλικά, χωρίς υπότιτλους ή μετάφραση)
· Ήσυχο κάθισμα – διαλογισμό

Η συμμετοχή είναι ελεύθερη (προαιρετική συνεισφορά 5€). Δήλωση συμμετοχής στο 6945497405.

Ο Eckhart Tolle γεννήθηκε στη Γερμανία, όπου πέρασε τα πρώτα δεκατρία χρόνια της ζωής του. Μετά την αποφοίτησή του από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, έγινε ερευνητής και επόπτης του Πανεπιστημίου Κέμπριτζ.
Στα είκοσι εννιά του, μια βαθιά πνευματική μεταμόρφωση διέλυσε σχεδόν την παλιά του ταυτότητα και άλλαξε ριζικά την πορεία της ζωής του.
Τα επόμενα χρόνια τα αφιέρωσε για να κατανοήσει, να αφομοιώσει και να βαθύνει αυτήν τη μεταμόρφωση που σημάδεψε το ξεκίνημα ενός εσωτερικού ταξιδιού γεμάτου συγκινήσεις.
Τα τελευταία δέκα χρόνια είναι σύμβουλος και πνευματικός δάσκαλος, και δουλεύει με άτομα και μικρές ομάδες. Από το 1996 ζει στο Βανκούβερ του Καναδά.
Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί μέχρι στιγμής δύο από τα βιβλία του, στα οποία υπάρχουν και οι σημαντικότερες από τις διδασκαλίες του:

· Η Δύναμη του Τώρα (εκδόσεις Η Δυναμική της Επιτυχίας)
· Για μια Νέα Ζωή (εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη)

Όσο καιρό δεν έχουμε πάρει την κεντρική θέση μέσα μας, απ’ την οποία μπορούμε να παρατηρούμε, να αποδεχόμαστε και να αγκαλιάζουμε όλα τα κομμάτια της ύπαρξης μας, υποφέρουμε από έλλειψη κατεύθυνσης και εμπιστοσύνης. Δεν είναι τυχαίο ότι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο αναζητούμε έξω από εμάς την αυθεντία για την πορεία της ζωής μας, για τις επιλογές και αποφάσεις μας. Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι βρίσκουν την ευκαιρία να μας συμβουλέψουν, να μας καθοδηγήσουν, να αποδείξουν ότι ξέρουν καλύτερα από εμάς, για εμάς.

Είμαστε εμείς που δημιουργούμε τον χώρο και τους προσκαλούμε να έρθουν και να μας πουν τη γνώμη τους, να μας φωτίσουν στα θέματα της ζωής μας, έστω κι αν δεν είναι δικά τους. Είμαστε εμείς που ζητάμε τις συμβουλές τους, ανίκανοι να εμπιστευτούμε τη δική μας κρίση, νομίζοντας ότι οι άλλοι βλέπουν ή γνωρίζουν αυτό που εμείς έχουμε ανάγκη. Είμαστε εμείς που θέλουμε κάποιον να μας δείξει το δρόμο.

Σ’ αυτή ακριβώς την κατάσταση μέσα μας βρίσκεται και το μυστικό της υπόθεσης. Από τη μια, είναι το γεγονός ότι κανείς άλλος δεν ξέρει ποιος είναι ο καλύτερος δρόμος για μας και συνεπώς δεν μπορεί να μας δώσει κάποια απάντηση. Από την άλλη, είναι το γεγονός ότι αφού κανείς άλλος δεν ξέρει αληθινά, οι απαντήσεις πρέπει να βρεθούνε μέσα μας.

Η ζωή που ζούμε είναι η δική μας ζωή. Κανείς άλλος δεν μπορεί να ζήσει τη ζωή μας για λογαριασμό μας. Αυτή η απλή και τόσο σπουδαία αλήθεια θα έπρεπε να βρίσκεται κάθε στιγμή στη διάθεση μας, προκειμένου να μας υποδεικνύει την κατεύθυνση της αναζήτησης μας. Αναμφίβολα, ο καθένας μπορεί να προσφέρει τις συμβουλές και υποδείξεις του, ανάλογα με το τι θεωρεί καλύτερο και πιο βοηθητικό. Είναι όλες γνώμες, άλλοτε με λίγη κι άλλοτε με καθόλου σοφία. Δεν είναι παράξενο αν στο τέλος βρεθούμε περισσότερο μπερδεμένοι απ’ ό,τι στην αρχή.

Το κλειδί στη λύση του προβλήματος είναι να μπορούμε να ακούσουμε όλες αυτές τις διαφορετικές φωνές, αλλά να είμαστε εμείς που θα κάνουμε τις επιλογές. Με άλλα λόγια, να μπορούμε ακούγοντας να μην μπερδευτούμε, αλλά αγκαλιάζοντας τα όλα να διακρίνουμε τον δικό μας δρόμο, τη δική μας κατεύθυνση.
Όταν βρεθούμε μπροστά σε κάποιο αδιέξοδο και μπορέσουμε να κοιτάξουμε τι γίνεται μέσα μας, θα δούμε όλων των ειδών τις προϊδεάσεις, προκαταλήψεις, ανασφάλειες και φοβίες. Συνήθως, τα βλέπουμε όλα πιο εύκολα και καθαρά στους άλλους και όχι στον εαυτό μας. Αν μπορέσουμε, όμως, να κοιτάξουμε προσεκτικά με αυτό που στο Ζεν λέγεται “νους του αρχάριου”, έχουμε καταφέρει να διανύσουμε τον μισό δρόμο. Στον άλλο μισό, δεν θα πρέπει ούτε στιγμή να ξεχνάμε ότι είναι ο αυστηρά προσωπικός μας δρόμος. Κανείς δεν μπορεί να τον επιλέξει για μας και κανείς δεν μπορεί να τον βαδίσει για λογαριασμό μας.

Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν την ενασχόληση τους με την πνευματική εργασία, αναζητώντας ένα άτομο, μια παράδοση, ή κάποιες ιερές γραφές που θα τους πούνε τι να κάνουν, πώς να ζήσουν, πώς να δρουν, ξαλαφρώνοντας τους από το βάρος της προσωπικής ευθύνης. Αν είναι τυχεροί και καταφέρουν να δουν την ουσία της εργασίας, θα καταλάβουν ότι η αληθινή πνευματικότητα δεν απαιτεί την εκμηδένιση και εξαφάνιση της υπευθυνότητας, αλλά τουναντίον, την πλήρη ανάπτυξη και αποδοχή της.

Η τελική απόφαση ως έκφραση αυτής της υπευθυνότητας, δεν εμποδίζει ούτε αποκλείει την έρευνα και τη συσσώρευση πληροφοριών. Όταν μας απασχολεί κάποιο πρόβλημα υγείας, είναι απόλυτα λογικό να αναζητήσουμε όσο το δυνατόν καλύτερη πληροφόρηση για τα αίτια που το προκάλεσαν, για την πιθανή του εξέλιξη και για τις μεθόδους αντιμετώπισης του. Λαμβάνοντας τα όλα υπ’ όψη, είμαστε εμείς που θα αποφασίσουμε τι πρέπει να γίνει, τι πρέπει να επιλέξουμε ή να αλλάξουμε στη ζωή μας, γιατί απλά, μπορούμε να ξέρουμε καλύτερα απ’ τον καθένα τις λεπτομέρειες αυτής της ζωής. Οι συμβουλές και οι γνώμες -ακόμη και των “ειδικών”- μπορούν να ληφθούν υπ’ όψη, μέσα όμως απ’ το δικό μας κοίταγμα, μέσα απ’ τη δική μας γνώση για τη ζωή μας.

Κάνοντας το αυτό, μαθαίνουμε να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας όλο και περισσότερο ως την αληθινή αυθεντία. Παίρνοντας την κεντρική θέση του Παρατηρητή Εαυτού, αποκτούμε επίγνωση των σκέψεων, των αισθημάτων, των αισθήσεων, καθώς εμφανίζονται, παραμένουν για λίγο και περνούν. Μαθαίνουμε την εσωτερική μας λειτουργία, γνωρίζουμε όλον τον μηχανισμό με τον οποίο βιώνουμε κάθε στιγμή τη ζωή. Μαθαίνοντας αυτόν τον μηχανισμό, γινόμαστε οι μόνοι αληθινά και αποτελεσματικά υπεύθυνοι για τη διατήρηση του σε καλή κατάσταση.

Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε την κριτική και την αντίδραση των άλλων. Παρ’ ό,τι πρόκειται για τη δική μας ζωή, εκείνοι θα επιμένουν ότι ξέρουν καλύτερα από εμάς για εμάς. Κάθε φορά που η δική μας απόφαση δεν συμφωνεί με τις ιδέες και συνήθειες που επικρατούν, έστω κι αν πρόκειται για τη δική μας ζωή και όχι των άλλων, εκείνοι αντιδρούν. Οι άνθρωποι δεν έχουν μάθει να εμπιστεύονται τη δική τους αυθεντία, δεν βοηθήθηκαν σ’ αυτό και έχουν καταλήξει να το φοβούνται και να το εχθρεύονται όσο τίποτα άλλο. Όταν το βλέπουν σε κάποιον διπλανό, όλο το οικοδόμημα της ψεύτικης ασφάλειας της κατεστημένης κατάστασης κλονίζεται. Και μόνη αντίδραση είναι η άρνηση, η επίθεση, η κριτική.

Από την άλλη, πρέπει να μάθουμε να είμαστε ευέλικτοι, γεμάτοι εμπιστοσύνη και γεμάτοι ευγένεια και αποδοχή ακόμη και για τα λάθη μας. Η αυθεντία μας δεν είναι μια παγιωμένη κατάσταση μέσα μας, αλλά μια συνεχής διαδικασία, ένα γίγνεσθαι όλων όσων η ζωή παρουσιάζει κάθε στιγμή μπροστά μας. Ρισκάροντας να ακολουθήσουμε τη δική μας κρίση, αναλαμβάνουμε την ευθύνη του λάθους, μαθαίνουμε απ’ αυτό, μεγαλώνουμε. Δεν δίνουμε χώρο στον εσωτερικό κριτή να ευνουχίσει την οργανισμική τάση πραγμάτωσης που ξεπηδάει ορμητικά από μέσα μας, και που μπορεί μερικές φορές να οδηγήσει σε λάθη. Στην πραγματικότητα, στο χώρο της προσωπικής ανάπτυξης δεν υπάρχουν λάθη. Το μόνο λάθος είναι οτιδήποτε εμποδίζει και αναστέλλει την ανάπτυξη αυτή.

Η κεντρική θέση μέσα μας έχει πανοραμική θέα. Δεν υπάρχει κανένας τομέας της ζωής μας που να μένει εκτός. Η αληθινή αυθεντία έχει θέση στην ολότητα της ύπαρξης, σε όλες τις όψεις της και πλευρές, σ’ αυτό το ίδιο της φαινόμενο της ζωής όπως εμφανίζεται και περνάει κάθε στιγμή μέσα από την κάθε μοναδική και ανόμοια ατομικότητα. Η αληθινή αυθεντία είναι η αναπόφευκτη κατάληξη όλων μας.

Ted Bakalis 

Ας υποθέσουμε ότι κάνουμε ορειβασία στα βουνά και καθόμαστε δίπλα σ’ ένα ρέμα. Τι θα σήμαινε να είμαστε «πλήρεις», «ολόκληροι», αυτή τη στιγμή;

Μαθητής: Θα σήμαινε να αισθάνομαι τον αέρα στην επιδερμίδα μου και να ακούω τους ήχους.

Joko: Ναι…

Μαθητής: Να σκέφτομαι σχετικά μ’ εμένα.

Joko: Όταν σκεφτόμαστε για μας, διαχωρίζουμε τον εαυτό μας από την εμπειρία μας, παύουμε να είμαστε ολόκληροι.

Μαθητής: Να αισθάνομαι ότι κάθομαι πάνω στο έδαφος, ερχόμενος σε επαφή με τα φύλλα και το χώμα. Να παρατηρώ τον εαυτό μου ότι σκέφτεται για μένα.

Joko: Ναι, αυτό είναι επίγνωση.

Μαθητής: Να βλέπω το ρέμα, να μυρίζω τις φυσικές μυρωδιές της γης, να αισθάνομαι τον ήλιο στην πλάτη μου.

Joko: Ναι, αυτά είναι επίσης μέρος της εμπειρίας.

Μαθητής: Να αισθάνομαι εκείνα που δεν είναι παρόντα. Για παράδειγμα, όταν βρίσκομαι σ’ ένα ειρηνικό μέρος μπορεί να αισθάνομαι την απουσία του πόνου. Πρόκειται για ένα καλό αίσθημα: δεν υπάρχει πόνος.

Joko: Αυτό είναι ένα είδος σκέψης που μας παίρνει μακριά από την επίγνωση ή την ολότητα. Δεν υπάρχει κάποιο λάθος σ’ αυτό, απλά είναι κάτι το περιττό. Είναι σαν να απολαμβάνετε ένα υπέροχο ηλιοβασίλεμα, και να πείτε, «Α, αυτό είναι ένα υπέροχο ηλιοβασίλεμα!» Στην περίπτωση αυτή, έχουμε ελαφρώς μετακινηθεί.

Μαθητής: Όταν κάθομαι δίπλα σ’ ένα ρυάκι, μερικές φορές φαίνεται σαν να μπορώ να αισθανθώ το ρυάκι μέσα στο σώμα μου.

Joko: Μπορεί να μην μιλάς για κάποια αίσθηση, αλλά για μια πολύ λεπτή σκέψη, από εκείνες που κάνουν τους ανθρώπους να γράφουν βιβλία για το πώς είναι να είσαι μέσ’ τη φύση.

Αν απλά καθόμαστε δίπλα στο ρυάκι και αισθανόμαστε ότι υπάρχει εκεί για να το αισθανθούμε, δεν είναι κάτι το συγκλονιστικό: απλά καθόμαστε εκεί. Ας υποθέσουμε, ωστόσο, ότι αρχίζουμε να σκεφτόμαστε για τα προβλήματα μας στη ζωή. Σιγά-σιγά, χανόμαστε μέσα στις σκέψεις μας, σκεφτόμενοι προσεκτικά πώς αισθανόμαστε για τα προβλήματα μας και τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτά – και ξαφνικά έχουμε ξεχάσει οτιδήποτε αισθανόμασταν μόλις λίγο πριν. Δεν βλέπουμε πια το νερό, δεν μυρίζουμε τις μυρουδιές του δάσους, δεν αισθανόμαστε το σώμα μας. Οι αισθήσεις έχουνε φύγει. Έχουμε θυσιάσει τη ζωή μας αυτή τη στιγμή, προκειμένου να σκεφτούμε για πράγματα που δεν είναι ούτε παρόντα ούτε αληθινά, που δεν βρίσκονται εδώ και τώρα.

Χωρίς επίγνωση των αισθήσεων μας, δεν είμαστε εντελώς ζωντανοί. Η ζωή είναι για τους περισσότερους ανθρώπους μη ικανοποιητική, γιατί απουσιάζουν από την εμπειρία τους τον περισσότερο καιρό. Αν έχουμε ασχοληθεί με τον διαλογισμό για αρκετά χρόνια, το κάνουμε κάπως λιγότερο. Ωστόσο, δεν ξέρω κανέναν που να είναι ολοκληρωτικά παρών συνεχώς.

Μοιάζουμε με το ψάρι που κολυμπά αναζητώντας τον μεγάλο ωκεανό της ζωής, αγνοώντας το άμεσο περιβάλλον του. Σαν το ψάρι, αναρωτιόμαστε για το νόημα της ζωής, αγνοώντας το νερό δίπλα μας και τον ωκεανό μέσα στον οποίο βρισκόμαστε. Το ψάρι συνάντησε τελικά έναν δάσκαλο με κατανόηση. Το ψάρι ρώτησε, «Τι είναι ο μεγάλος ωκεανός;» Και ο δάσκαλος απλά γέλασε. Γιατί;

Μαθητής: Γιατί το ψάρι ήταν ήδη μέσα στον ωκεανό και απλά δεν το συνειδητοποιούσε.

Joko: Ναι. Ο ωκεανός ήταν η ζωή του. Βγάλτε ένα ψάρι απ’ το νερό, και δεν υπάρχει ζωή για το ψάρι. Παρόμοια, αν διαχωριστούμε απ’ τη ζωή μας, η οποία είναι αυτό που βλέπουμε, που ακούμε, που αγγίζουμε, που μυρίζουμε, χάνουμε την επαφή με αυτό που είμαστε.
Η ζωή μας είναι πάντοτε αυτή ακριβώς η ζωή. Τα προσωπικά σχόλια πάνω στη ζωή – όλες οι γνώμες που έχουμε γι’ αυτή – είναι η αιτία των δυσκολιών μας. Δεν θα μπορούσαμε να είμαστε αναστατωμένοι αν ζούσαμε πλήρως τη ζωή μας. Αν ζούσαμε την ακοή μας, την όραση μας, τη γεύση μας, την αίσθηση του σώματος μας, δεν θα αναστατωνόμασταν ποτέ. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Μαθητής: Γιατί είμαστε στο παρόν.

Joko: Ναι. Δεν μπορούμε να είμαστε αναστατωμένοι παρά μόνο αν ο νους μας φεύγει από το παρόν, σε μη-πραγματικές σκέψεις. Κάθε φορά που είμαστε αναστατωμένοι, είμαστε κυριολεκτικά απόντες. Είμαστε σαν το ψάρι έξω απ’ το νερό. Όταν είμαστε παρόντες, με πλήρη επίγνωση, δεν μπορούμε να έχουμε σκέψεις του τύπου, «Η ζωή είναι τόσο δύσκολη. Δεν έχει κανένα απολύτως νόημα».

Ένας καλός μαθητής αναγνωρίζει όταν έχει παρασυρθεί και επιστρέφει στην άμεση εμπειρία. Μερικές φορές απλά κουνάμε το κεφάλι μας και θεμελιώνουμε ξανά τη ζωή μας στην εμπειρία. Μέσα απ’ αυτή θα προκύψει η κατάλληλη σκέψη, η δράση, και η δημιουργικότητα. Όλα γεννιόνται μέσα στο χώρο της εμπειρίας, αφήνοντας απλά τις αισθήσεις ανοικτές.
Όταν ήμουν δεκαέξι ή δεκαεπτά χρονών, μου άρεσε να παίζω συμφωνίες του Μπαχ στο πιάνο. Μία από τις αγαπημένες μου ονομαζόταν «Στα Χέρια Σου αναπαύομαι». Παρ’ ότι προέρχεται από τη Χριστιανική παράδοση, η οποία είναι δυϊστική, η συμφωνία αυτή μιλά για το να είναι κανείς γεμάτος παρουσία και προσοχή. Υπάρχει ένα μέρος ανάπαυσης στις ζωές μας, ένα μέρος στο οποίο πρέπει να είμαστε αν θέλουμε να λειτουργούμε καλά. Το μέρος ανάπαυσης – τα χέρια του Θεού, αν θέλετε – είναι απλά εδώ και τώρα: το να βλέπουμε, να αγγίζουμε, να μυρίζουμε, να γευόμαστε τη ζωή μας όπως είναι. Μπορούμε να προσθέσουμε και τη σκέψη στον κατάλογο, αν εννοούμε τη σκέψη ως απλά λειτουργική σκέψη και όχι ως εγω-κεντρική σκέψη βασισμένη στο φόβο και την προσκόλληση. Η λειτουργική σκέψη περιλαμβάνει την αφηρημένη σκέψη, τη δημιουργική σκέψη, και τον σχεδιασμό για ό, τι έχουμε να κάνουμε σήμερα. Πολύ συχνά, ωστόσο, προσθέτουμε τη μη-λειτουργική, εγω-κεντρική σκέψη, η οποία μας δημιουργεί προβλήματα και μας παίρνει από τα χέρια του Θεού.

Μια λειτουργική ζωή στηρίζεται σε έξι πόδια: τις πέντε αισθήσεις συν τη λειτουργική σκέψη. Όταν η ζωή μας στηρίζεται σ’ αυτά τα έξι στηρίγματα, κανένα πρόβλημα και καμιά ανησυχία δεν μας αγγίζει.

Είναι άλλο πράγμα να ακούμε μια ομιλία πάνω σ’ αυτές τις αλήθειες της διδασκαλίας, και άλλο να τις ζούμε. Τη στιγμή που κάτι μας αναστατώσει, πετάμε κατ’ ευθείαν στο κεφάλι μας και προσπαθούμε να το ξεδιαλύνουμε. Προσπαθούμε να ξαναβρούμε την ασφάλεια μας μέσω της σκέψης. Διερωτόμαστε πώς μπορούμε να αλλάξουμε τον εαυτό μας ή κάτι έξω από εμάς – κι έτσι χανόμαστε. Για να μπορέσουμε να εδραιώσουμε τη ζωή μας σε σίγουρη βάση, θα πρέπει να επιστρέφουμε σ’ αυτά τα έξι πόδια της πραγματικότητας, ξανά και ξανά. Αυτή είναι όλη η άσκηση που χρειαζόμαστε. Αν έχω την παραμικρή σκέψη ενόχλησης σχετικά με κάποιον, το πρώτο πράγμα που κάνω είναι όχι να αρχίσω να σκέφτομαι στο μυαλό μου πώς θα διορθώσω την κατάσταση, αλλά να ρωτήσω απλά τον εαυτό μου, «Μπορώ να ακούσω τα αυτοκίνητα στο δρομάκι;» Όταν καταφέρουμε να εδραιώσουμε μία αίσθηση, για παράδειγμα την ακοή, τις εδραιώνουμε όλες, γιατί λειτουργούν όλες τους στο παρόν. Αφού αποκτήσουμε και πάλι επίγνωση, βλέπουμε τι να κάνουμε στη δεδομένη περίπτωση. Η δράση που προκύπτει από αφυπνισμένη εμπειρία είναι σχεδόν πάντοτε ικανοποιητική. Δουλεύει.

Μπορεί να πείτε, «Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια για τα μικρά προβλήματα, αμφιβάλλω όμως ότι δουλεύει με τα μεγάλα, σύνθετα προβλήματα που αντιμετωπίζω». Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η διαδικασία δουλεύει άσχετα από το πόσο «μεγάλο» είναι το πρόβλημα. Μπορεί να μην βρίσκουμε τη λύση που θα θέλαμε, και η διευθέτηση μπορεί να μην είναι άμεση, βλέπουμε όμως το επόμενο βήμα που πρέπει να κάνουμε. Με τον καιρό μαθαίνουμε να εμπιστευόμαστε τη διαδικασία, να έχουμε πίστη ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το πρόσωπο στο οποίο βασιζόμασταν και δεν ήρθε, η δουλειά που αποτύχαμε να πιάσουμε, η φυσική αρρώστια που μας ανησυχεί: αντί να γυρίζουμε γύρω-γύρω μέσα στις σκέψεις μας, ανησυχώντας για το πρόβλημα, αν εγκαταστήσουμε τη βάση της ζωής μας στην άμεση εμπειρία, θα δούμε πώς να δράσουμε κατάλληλα.

Δεν προτείνω ότι θα πρέπει να δρούμε τυφλά, από απλή παρόρμηση. Πρέπει να είμαστε πληροφορημένοι, να γνωρίζουμε τα βασικά πράγματα σχετικά με το πρόβλημα. Πρέπει να χρησιμοποιούμε τη φυσική μας νοημοσύνη, τη λειτουργική μας σκέψη. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι έχω έναν ξαφνικό πονόδοντο. Αν αρχίσω να σκέφτομαι πόσο μισώ την επίσκεψη στον οδοντίατρο, τον τροχό, τις βελόνες και τον πόνο, θα αρχίσω να γυρίζω μέσα στο κεφάλι μου και να δημιουργώ ένα τεράστιο πρόβλημα για τον εαυτό μου. Αν όμως επιστρέψω στη βάση της ζωής μου – την άμεση εμπειρία μου – θα πω στον εαυτό μου, «Προς το παρόν είναι ένας απλός πονόδοντος. Ας έχω το νου μου και ας συνεχίσω με τις δουλειές μου. Αν επιμείνει ή χειροτερέψει, θα τηλεφωνήσω στον οδοντίατρο και θα κλείσω ραντεβού». Με αυτήν τη προσέγγιση όλα βρίσκουν τη θέση τους.

Μαθητής. Ο κίνδυνος με εμένα είναι ότι επιστρέφοντας στις συνηθισμένες μου αισθήσεις, μπορεί να μπλοκάρω το άγχος ή την ανησυχία μου εντελώς, σαν να μην υπήρχαν.

Joko. Το άγχος δεν είναι τίποτα άλλο από ορισμένες σκέψεις, και την ένταση ή τη συστολή στο σώμα που τις συνοδεύει. Το να επιστρέφουμε στις αισθήσεις μας σημαίνει να επισημαίνουμε τις σκέψεις με το περιεχόμενο τους και να έχουμε επίγνωση της έντασης στο σώμα. Η επίγνωση της έντασης δεν είναι παρά μια ακόμη φυσική αίσθηση, μαζί με την όραση, την όσφρηση και τις άλλες.

Ακούγεται τρελό να λέω ότι όταν έχουμε κάποιο πρόβλημα θα πρέπει να ακούμε την κυκλοφορία. Αν όμως ακούσουμε αληθινά, οι υπόλοιπες αισθήσεις ζωντανεύουν κι αυτές. Αισθανόμαστε επίσης τη συστολή στο σώμα. Όταν το κάνουμε αυτό, κάτι αλλάζει, και το πώς πρέπει να ανταποκριθούμε γίνεται πιο ξεκάθαρο.

Μαθητής. Η επιστροφή στις αισθήσεις δεν γίνεται πάντοτε γρήγορα σ’ εμένα. Αν ανησυχώ για κάποιο πρόβλημα, μπορεί να σκέφτομαι σχετικά με αυτό για μια εβδομάδα, παρ’ όλες τις προσπάθειες μου να προσέξω την κυκλοφορία ή κάτι άλλο.

Joko. Ναι, ανάλογα με το πόσο καιρό και το πόσο καλά έχουμε ασκηθεί, η όλη διαδικασία παίρνει χρόνο. Η ικανότητα να μετακινούμαστε γρήγορα είναι σημάδι πολύχρονης άσκησης. Μερικοί άνθρωποι μπορεί να εγκλωβίζονται στη δυστυχία τους για πολύ καιρό. Το απολαμβάνουν αληθινά. Πρόσφατα, κάποια μου έλεγε πόσο απολαμβάνει την αυτό-δικαίωση της. Ποιος θέλει να ακούσει την κυκλοφορία όταν μπορεί να απολαμβάνει την αυτό-δικαίωση του; Δεν θέλουμε να εγκαταλείψουμε τα καλούπια μας, τις σκέψεις για το ποιοι είμαστε, ακόμη κι όταν αναγνωρίζουμε ότι μας δημιουργούν προβλήματα. Έτσι, δενόμαστε και επιστρέφουμε σ’ αυτά, ακόμη κι όταν υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας να επιστρέψουμε στις αισθήσεις μας. Δεν είμαστε έτοιμοι να εμπιστευτούμε πλήρως τη διαδικασία, να έχουμε πίστη στην άμεση εμπειρία μας.

Μαθητής. Αν ενώ κάθομαι δίπλα στο ρυάκι, σκοπός μου είναι να σχεδιάσω το μενού της ημέρας, είναι αυτό εντάξει;

Joko. Ναι, αρκεί ο σχεδιασμός του μενού να είναι ο κατάλληλος σκοπός της στιγμής. Κάνουμε απλά αυτό που πρέπει να γίνει, όταν πρέπει να γίνει. Αφού ασχοληθούμε με το αναγκαίο της στιγμής, στρεφόμαστε σε ό,τι άλλο συμβαίνει γύρω μας. Είναι εντάξει να περιορίζουμε την προσοχή μας σ’ αυτό που επιβάλει η εκπλήρωση ενός σκοπού. Είναι εντελώς διαφορετικό απ’ το να αποκοβόμαστε απ’ τη ζωή μας γιατί σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας, το οποίο αποτελεί ένα περιττό ψυχολογικό εμπόδιο.

Η διάκριση έχει να κάνει ανάμεσα στο ψεύτικο και το αληθινό συναίσθημα. Αν μια παρατήρηση που μας έγινε πριν μέρες συνεχίζει να μας αναστατώνει, αυτό είναι λάθος συναίσθημα. Το αληθινό συναίσθημα είναι άμεσο ως προς την κατάσταση: μπορεί κάποιος να με κτυπήσει, ή να δω κάποιον σε δυσκολία. Για ένα δευτερόλεπτο αναστατώνομαι και κάνω κάτι – και τελείωσε. Τα συναισθήματα είναι απάντηση σε αληθινά γεγονότα. Όταν το γεγονός παύει να υφίσταται, τα συναισθήματα υποχωρούν. Αυτός είναι ένας φυσικός τρόπος ανταπόκρισης στη ζωή. Δεν υπάρχει τίποτα το κακό με τα συναισθήματα. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι σπαταλούν τη ζωή τους βυθισμένοι σε λάθος συναισθήματα. Κουβαλούν μαζί τους μνήμες απ’ το παρελθόν ή ανησυχίες για το μέλλον και δημιουργούν αναστάτωση για τους ίδιους. Η αναστάτωση δεν σχετίζεται με το τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή. Σιγοβράζουμε για ό,τι συνέβη την περασμένη εβδομάδα και δεν μπορούμε να κοιμηθούμε.

Μαθητής. Παρ’ ότι η μνήμη γεννάει λάθος συναισθήματα, υπάρχει μια παρούσα αίσθηση στο σώμα. Το συναίσθημα έχει κολλήσει μέσα μου, μπορώ να το αισθανθώ.

Joko. Ναι. Εμείς επισημαίνουμε τις σκέψεις που το συνοδεύουν και αισθανόμαστε την ένταση στο σώμα. Όταν το κάνουμε αυτό αρκετές φορές, το μπλοκάρισμα χαλαρώνει. Κάτι αλλάζει.

Μαθητής. Αν η μέρα μου είναι ιδιαίτερα γεμάτη, συγκεντρώνεται μέσα μου πολύ άγχος και με κάνει να αισθάνομαι πιο άνετα αν χαθώ μέσα στις φαντασίες μου. Είναι λάθος αυτό;

Joko. Αν το κάνεις, το κάνεις. Το πρόβλημα είναι ότι με τις φαντασίες αποκοβόμαστε απ’ τη ζωή. Όταν αποκοβόμαστε απ’ τη ζωή, παραβλέπουμε τα πράγματα, και μπαίνουμε σε μπελάδες.

Μαθητής. Όταν ζούσα σε μια βουνοκορφή στο Μάουι, ήταν πολύ εύκολο να ξαπλώνω πάνω στη γη και να αποκαθιστώ την επαφή με τις αισθήσεις μου, όμως, όταν είμαι μέσα στην τάξη με όλα τα παιδιά να φωνάζουν, δεν θέλω καθόλου να έχω την εμπειρία του, ούτε της έντασης στο στομάχι μου.

Joko. Μάλιστα. Ωστόσο, το θέμα παραμένει: προκειμένου να μπορέσουμε να διαπραγματευτούμε τη ζωή μας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χρειάζεται να μείνουμε σε επαφή όσο το δυνατόν περισσότερο.

Μαθητής. Έχω την τάση να αναζητώ ήσυχα, ήρεμα μέρη όπου είναι ευκολότερο για μένα να ανοιχτώ στο παρόν, και να αποφεύγω μέρη, όπως μια σχολική τάξη, όπου αναστατώνομαι και διασπώμαι.

Joko. Ναι, αυτή είναι μια φυσική τάση, και δεν υπάρχει τίποτα το κακό σ’ αυτή. Ωστόσο, είναι ένα είδος αποφυγής. Καθώς η πρακτική μας γίνεται δυνατότερη, καταφέρνουμε να παραμένουμε ανοικτοί και ανεπηρέαστοι σε καταστάσεις στις οποίες προηγουμένως αισθανόμασταν χαμένοι. Το σημαντικό είναι να μάθουμε να είμαστε ανοικτοί σε ό,τι φέρνει η ζωή, όπου κι αν βρισκόμαστε. Αν είμαστε αρκετά παρόντες, επισημαίνουμε την τάση να αποφύγουμε, και επιστρέφουμε στο παρόν χωρίς να χάσουμε χρόνο. Όταν προσπαθούμε να αποφύγουμε κάτι, βρισκόμαστε πίσω πάλι στη σκέψη αντί στην άμεση εμπειρία.

Μαθητής. Τι γνώμη έχετε για την απλή παρατήρηση των αισθήσεων;

Joko. Υπάρχει κάποια αξία σ’ αυτό. Υπάρχει όμως ακόμη ένα στοιχείο σκέψης, ένας δυαδισμός υποκειμένου-αντικειμένου. Αν αληθινά ακούμε την κυκλοφορία, απορροφούμαστε σ’ αυτή. Δεν υπάρχει εγώ και δεν υπάρχει κυκλοφορία. Δεν υπάρχει παρατηρητής ούτε αντικείμενο της αίσθησης. Επιστρέφουμε σ’ αυτό που είμαστε, που είναι απλά η ίδια η ζωή.

Charlotte Joko Beck